Tác giả: Ngọc Thu - Người Lan Tỏa Vị Xưa
Đĩa cá chiên đã dọn ra mà bác vẫn ngần ngại mở chai mắm mới, sợ rót ra thì gắt, pha thêm nước lại nhạt. Khi chọn thương hiệu nước mắm Phan Thiết hay Phú Quốc, em gợi ý bác xem thành phần rồi chọn theo món nhà hay ăn. Mắm để chấm nên thử cùng miếng thức ăn, còn mắm để kho nên nêm dè tay vì nước kho sẽ rút. Em kể bác nghe về từng nhà mắm và cách thử vị ngay ở bếp, để lần đổi chai sau bác dễ chọn được vị hợp bữa cơm nhà.
| Điều bác cần xem | Cách dùng ngay trong bếp |
|---|---|
| Thành phần trên nhãn | Đọc để biết chai mắm ghi cá và muối hay có thêm thành phần pha chế. |
| Mắm để chấm | Rót một ít, thử cùng miếng cá, thịt hoặc rau để biết vị mặn đã vừa miệng chưa. |
| Mắm để kho, ướp | Với món kho, cho từng ít một và chừa phần nêm cuối vì nước rút sẽ làm vị đậm hơn. Với món ướp, đong mắm bằng thìa để dễ điều chỉnh ở lần sau. |
| Mắm Phan Thiết và Phú Quốc | Xem tên nhà mắm và tên dòng trên nhãn, rồi chọn theo món bác hay nấu. |
Nước mắm truyền thống và vị của mắm nhỉ
Bác rót mắm ra đĩa trắng, thấy màu nâu vàng hay nâu cánh gián hiện rõ hơn lúc nhìn qua vỏ chai. Theo giới thiệu của Làng Chài Xưa, đó là khoảng màu thường gặp của nước mắm cốt nhỉ, tùy loại cá đem ủ. Khi nếm, bác thường thấy mặn ở đầu lưỡi, sau đó mới nhận ra hậu ngọt và vị béo của cá.

Theo giới thiệu của Làng Chài Xưa, cá cơm và muối là hai nguyên liệu chính. Tỷ lệ 3 phần cá với 1 phần muối là cách phối trộn thường gặp, còn tỷ lệ cụ thể tùy nơi làm. Cá muối được ủ chượp trong thùng gỗ hoặc chum vại, với cách làm như gài nén hay khuấy đảo. Sau 12 đến 24 tháng ủ, người làm mắm chắt phần nước đầu, gọi là nước mắm cốt nhỉ hay mắm rin.
Bác thử nếm chậm một chút.
Em gợi ý bác dùng thìa sạch lấy một ít, ngửi rồi nếm để xem hương cá và hậu vị có hợp khẩu vị nhà. Mắm nhỉ đã mở đôi khi sẫm dần khi tiếp xúc với không khí, nên bác đậy nắp sau khi rót và làm theo hướng dẫn bảo quản trên nhãn. Khi muốn hiểu thêm về hai vùng làm mắm, bác đọc bài Phan Thiết hay Phú Quốc là cái nôi của nước mắm Việt Nam?
Nước mắm pha chế và cách xem nhãn
Hai chai trên kệ trông cùng màu vàng, bác dễ phân vân chai nào hợp để chấm, chai nào hợp để nêm. Với nước mắm đã qua pha chế, phần nước mắm nền được pha loãng và phối thêm thành phần tùy công thức. Bác xem nhãn để biết loại đang cầm có thêm chất điều vị, chất tạo màu hay chất tạo sánh hay không.

Bác đọc thành phần trước.
Khi mua, bác thử tìm danh sách thành phần rồi xem tiếp dung tích và hướng dẫn bảo quản. Với chai đã mở, em gợi ý bác chấm thử một miếng rau luộc để xem vị ngọt hay vị mặn nổi lên trước. Màu và độ sánh là những gì bác dễ quan sát khi rót, còn miếng rau chưa nêm giúp bác biết chén mắm có vừa miệng khi ăn cùng món. Bác muốn có thêm cách đối chiếu khi đứng trước kệ gia vị thì xem bài cách chọn nước mắm ngon cho gia đình.
Các thương hiệu nước mắm Phan Thiết
Bác đi ngang kệ mắm Phan Thiết, có khi nhận ra tên quen mà vẫn lúng túng vì mỗi nhà có nhiều dòng. Em gợi ý bác đọc tên dòng và dung tích trên nhãn, nhất là khi tìm lại vị từng ăn. Theo giới thiệu của Làng Chài Xưa, nghề làm mắm xứ Phan từng gắn với những tên như Ba Con Cua và Hồng Hương. Bác muốn đọc thêm chuyện nghề thì xem bài lịch sử hình thành ngành nước mắm truyền thống Phan Thiết.
Nước mắm Tĩn. Theo giới thiệu của Làng Chài Xưa, dòng mắm nhỉ cá cơm than dùng cá cơm than và muối, ủ 12 tháng trong thùng gỗ bời lời. Mắm nước đầu có màu nâu cánh gián, mặn ở đầu lưỡi rồi chuyển sang hậu béo ngọt. Bác muốn đọc thêm chuyện chiếc tĩn đựng mắm thì xem bài ý nghĩa tên gọi thương hiệu nước mắm Tĩn.

Nước mắm Ngọc Định. Theo giới thiệu của Làng Chài Xưa, tên mắm này gắn với làng chài Rạng ở Mũi Né, dùng cá cơm và muối hạt. Mắm có hương cá nồng, vị đậm. Khi chọn giữa các chai Ngọc Định, bác xem cả dung tích và độ đạm ghi trên nhãn vì cùng tên nhà mắm vẫn có nhiều lựa chọn.

Nước mắm Dì Mười Tiếp. Theo giới thiệu của Làng Chài Xưa, cơ sở ở Hàm Tiến dùng cá cơm vùng biển Phan Thiết và muối để làm mắm theo cách gia truyền. Mắm có màu vàng nâu, vị đậm. Khi dọn cá chiên, bác chấm thử một miếng để xem vị mắm có vừa với phần cá đã ướp hay chưa.

Nước mắm Bà Hai. Theo giới thiệu của Làng Chài Xưa, nghề của cơ sở này bắt đầu từ những mẻ cá muối do bà Hai tự ủ rồi gánh mắm đi bán ở xứ Phan. Mắm có màu vàng cánh gián, vị mặn lúc đầu và hậu thanh.

Bác cứ thử cùng món hay ăn.
Các thương hiệu nước mắm Phú Quốc
Bác thấy nhiều chai cùng ghi Phú Quốc và muốn chọn nhanh cho nồi cá kho. Em gợi ý bác xem tên nhà mắm, tên dòng và thành phần ngay trên chai. Khi thử để chấm, một miếng rau luộc giúp bác cảm được vị mắm rõ hơn vì rau chưa nêm.
Nước mắm Hưng Thịnh. Theo giới thiệu của Làng Chài Xưa, Hưng Thịnh dùng cá cơm đánh bắt ở ngư trường Phú Quốc và muối, ủ chượp và phơi nắng theo cách truyền thống. Mắm đậm vị, dùng để chấm hoặc ướp. Khi mua lại, bác xem tên dòng trên nhãn vì nhà mắm có nhiều dòng.

Nước mắm Phú Quốc Khải Hoàn. Theo giới thiệu của Làng Chài Xưa, đây là một nhà thùng lâu đời trên đảo, dùng cá cơm từ ngư trường Phú Quốc và ủ trong thùng gỗ lớn. Mắm có màu vàng nâu, vị đậm.

Nước mắm Ông Kỳ. Theo giới thiệu của Làng Chài Xưa, đây là dòng nước mắm của Khải Hoàn. Cá cơm và muối được ủ trong thùng gỗ, sau 12 tháng mới chắt mắm. Mắm có màu nâu đỏ và vị đậm.

Nước mắm Phụng Hưng. Theo giới thiệu của Làng Chài Xưa, thương hiệu ra đời vào cuối thập niên 90, từ những ghe đánh bắt nhỏ rồi phát triển thành nhà thùng. Mắm làm từ cá đánh bắt ở ngư trường Phú Quốc, có màu nâu cánh gián, sóng sánh khi rót và có hậu vị béo thơm.

Nước mắm Thịnh Phát. Theo giới thiệu của Làng Chài Xưa, nhà mắm có hơn 50 năm làm nghề, truyền qua 3 đời. Tư liệu của hãng ghi nhận cơ sở có 3 nhà xưởng với hơn 100 thùng gỗ dùng trong sản xuất mắm theo cách truyền thống.

Nước mắm Thanh Quốc. Theo giới thiệu của Làng Chài Xưa, Thanh Quốc có truyền thống gần 100 năm. Cá cơm tiêu sọc được trộn với muối hạt ngay trong hầm tàu để giữ độ tươi. Qua 12 tháng ủ chượp, mắm có màu nâu cánh gián và vị đậm.

Bác ghi lại tên dòng vừa miệng. Chụp nhãn chai cũng tiện, vì lần mua sau bác xem lại được cả tên dòng lẫn dung tích.
Cách thử mắm trước khi nêm và chấm
Chai mới vừa mở mà tay bác vẫn quen rót theo chai cũ, nồi kho dễ đậm lên lúc cạn nước. Em gợi ý bác đong mắm bằng thìa để dễ nhớ lượng vừa miệng, nhất là với món nhà nấu thường xuyên.
-
Thử vị trước khi nêm. Bác lấy một ít mắm bằng thìa sạch và nếm cùng miếng rau chưa nêm. Khi vẫn cảm được vị rau sau khi chấm, bác đã có mốc để cân lượng mắm cho món ăn.
-
Chừa phần nêm cuối. Với món kho, bác cho mắm từng ít một vì nước kho sẽ rút. Khi món đã chín, bác để một thìa nước kho nguội bớt rồi nếm cùng cơm, vừa miệng là dừng. Bác dặn người đứng bếp cùng “Chừa chút mắm, gần cạn rồi nếm lại nhé.”
-
Pha trong chén riêng. Khi chấm trực tiếp thấy đậm, bác rót riêng một phần rồi thêm từng ít nước đun sôi để nguội, khuấy và thử lại với thức ăn. Pha từng ít giúp bác giữ được độ đậm vừa ý, còn phần mắm nguyên vẫn sẵn cho người thích chấm đậm. Bác dặn “Chén này pha nhẹ tay cho đĩa rau nhé.”
Nếm cùng món sẽ dễ biết đã vừa chưa.
Với cá chiên hoặc thịt luộc, bác thích thêm vị chua ngọt thì xem các cách pha nước mắm chua ngọt để chọn kiểu hợp đĩa thức ăn.
Lỗi hay gặp khi nêm mắm và cách gỡ
Nồi kho vừa miệng lúc còn nhiều nước, đến khi dọn cơm lại thấy đậm. Em gợi ý bác nhìn độ cạn của nước kho và nếm cùng cơm trước khi chỉnh, vì vị khi ăn cả miếng cơm sẽ khác lúc nếm riêng nước kho. Với chén chấm, thử cùng miếng thức ăn cũng giúp bác biết nên pha dịu đi hay giữ vị đang có.
| Lỗi hay gặp | Bác thử gỡ thế này | Dấu hiệu để dừng |
|---|---|---|
| Nước kho gắt khi đã rút | Thêm từng ít nước nóng để làm dịu vị, đun sôi lại rồi nếm. | Một ít nước kho ăn với cơm thấy vừa. |
| Chén chấm lấn vị cá chiên | Rót một phần sang chén nhỏ rồi pha nhẹ để giữ phần mắm còn lại cho người thích chấm đậm. | Chấm xong vẫn nếm rõ vị cá. |
| Món kho còn nhạt lúc gần xong | Thêm mắm từng ít bằng thìa vì lúc này nước kho đã rút, thêm nhiều một lượt dễ quá tay. | Nếm lại cùng cơm thấy đủ vị. |
Chỉnh từng ít thôi, bác nhé.
Câu hỏi thường gặp
Nước mắm Phan Thiết hay Phú Quốc hợp để kho cá?
Cả hai vùng đều có mắm dùng được cho món kho, bác chọn theo vị của từng chai và khẩu vị nhà. Em gợi ý bác nêm từng ít vì nước kho sẽ đậm dần khi rút.
Nước mắm nhỉ là gì?
Nước mắm nhỉ là phần nước đầu chắt từ mẻ cá muối đã ủ chượp, còn gọi là mắm cốt nhỉ. Khi nếm, bác thường thấy vị mặn trước rồi mới nhận ra hậu ngọt của cá.
Nhìn màu có biết nước mắm đã qua pha chế không?
Bác xem danh sách thành phần trên nhãn để biết chai mắm có thêm gì. Em gợi ý bác quan sát màu khi rót ra chén và nếm cùng món ăn để biết vị có hợp khẩu vị nhà.
Nước mắm mở nắp bị sẫm màu có sao không?
Mắm nhỉ tiếp xúc với không khí sau khi mở đôi khi sẫm dần. Em gợi ý bác đậy kín sau mỗi lần rót và bảo quản theo hướng dẫn trên nhãn, vì riêng màu sẫm chưa đủ để đánh giá tình trạng của chai mắm.
Mua nước mắm dùng thử nên chọn chai cỡ nào?
Chưa quen vị thì bác chọn chai nhỏ để thử với những món nhà hay ăn. Chai đang mở vẫn hợp bữa cơm thì em gợi ý bác dùng hết rồi đổi vị, để gian bếp đỡ có nhiều chai mở dở.
Thử một bữa là dễ hình dung hơn.
Chọn mắm cho chén chấm bữa cơm nhà
Đĩa cá chiên vừa ráo dầu, bác muốn dọn chén mắm riêng cho người thích vị đậm. Với nhà thích hương tôm ruốc biển và có thói quen chấm trực tiếp, em gợi ý bác xem Nước mắm Tĩn hiệu Tôm Biển của Làng Chài Xưa. Đây là dòng 60N, đựng trong bình gốm đỏ mẫu mới, dung tích 500ml. Bác rót vừa đủ một chén nhỏ rồi thử cùng cá chiên, vì nếm với món ăn sẽ dễ biết hương tôm ruốc có hợp khẩu vị nhà.
Với bác thích hương cá chín và cái hậu ngọt sau vị đậm, em gợi ý Nước mắm Tĩn Cá Cơm Ruột Đỏ của Làng Chài Xưa, loại 60N đựng trong chai thủy tinh 250ml. Cỡ chai này hợp khi bác muốn dùng thử, nhất là nhà ít khi dọn mắm chấm trực tiếp. Bác thử chấm một miếng thịt luộc trước, vì lúc ấy dễ biết vị đậm đã vừa hay cần pha dịu thêm. Bữa nào có cả đĩa rau, bác rót riêng phần định pha để người thích vị đậm vẫn có chén mắm nguyên.
Cứ rót ít trước, bác nhé.
Cơm còn bốc hơi, đĩa cá chuyền qua tay và chén mắm nhỏ đặt giữa mâm, ai thích đậm thì chấm thêm một chút. Khi cần hỏi thêm về vị mắm hay dung tích, bác nhắn em qua Zalo 039.3400.151 nhé.
Tìm hiểu Bảo Tàng Nước Mắm tại Việt Nam
Nước mắm, một gia vị truyền thống của Việt Nam. Bảo tàng nước mắm đầu tiên tại Việt Nam nằm ở địa chỉ: số 360 Nguyễn Thông, Phú Thủy, tỉnh Lâm Đồng. Đến đây, bác sẽ được khám phá lịch sử và quy trình sản xuất nước mắm, bác sẽ hiểu rõ hơn về vai trò văn hóa và kinh tế của nước mắm trong cuộc sống hàng ngày của người dân Việt Nam.
Tìm hiểu chi tiết tại Bảo Tàng Làng Chài Xưa
Fanpage: https://www.facebook.com/LangChaiXua.VN
Website: Langchaixua.vn
Hotline: 039.3400.151

ĐẶC SẢN CỦA LÀNG CHÀI XƯA
Gia vị tiện lợi
Thùng 6 Chai Nước Tương Shiitake 525ml ‑ Tặng Nước Tương Ăn Bún
Tặng tương tỏi ớt
612.000₫Giá gốc là: 612.000₫.360.000₫Giá hiện tại là: 360.000₫.Nước Mắm Tĩn
Cặp 2 Chai Thủy Tinh ‑ Nước Mắm Tĩn Cá Cơm Ruột Đỏ Độ Đạm 60N 250ml
360.000₫Giá gốc là: 360.000₫.220.000₫Giá hiện tại là: 220.000₫.Nước Mắm Tĩn
Hộp 2 Chai Nước Mắm Tĩn Cá Cơm Ruột Đỏ 60N 500ml Chai Thủy Tinh ‑ Tặng Sốt Trộn Gỏi và Nước Tương 3 Trong 1
Tặng sốt gỏi + tương
720.000₫Giá gốc là: 720.000₫.420.000₫Giá hiện tại là: 420.000₫.Nước Mắm Tĩn
Thùng 6 Chai Nước Mắm Tĩn Cá Cơm Ruột Đỏ 60N 500ml Chai Thủy Tinh ‑ Tặng 3 Sốt Trộn Gỏi và 3 Nước Tương 3 Trong 1
Tặng 3 sốt + 3 tương
2.142.000₫Giá gốc là: 2.142.000₫.1.260.000₫Giá hiện tại là: 1.260.000₫.Nước Mắm Tĩn
Combo 2 Bình Gốm Nước Mắm Tĩn Tôm Biển Hồng Ngọc Đại Dương 60N 500ml ‑ Tặng Sốt Trộn Gỏi và Nước Tương 3 Trong 1
Tặng sốt gỏi + tương
1.800.000₫Giá gốc là: 1.800.000₫.800.000₫Giá hiện tại là: 800.000₫.Nước mắm
Nước mắm Tĩn nhãn xưa cá cơm than độ đạm 41N-500ml
320.000₫Giá gốc là: 320.000₫.275.000₫Giá hiện tại là: 275.000₫.Nước Mắm Tĩn
Hộp 2 Chai Nước Mắm Tĩn Nhãn Đỏ Cá Cơm Than 40N 525ml Chai Thủy Tinh
350.000₫Giá gốc là: 350.000₫.325.000₫Giá hiện tại là: 325.000₫.Nước mắm
Nước mắm tôm biển hồng ngọc 125ml ‑ làng chài xưa
32.300₫Giá gốc là: 32.300₫.19.000₫Giá hiện tại là: 19.000₫.